Er is veel in beweging

Nu de wereld in brand lijkt te staan, worden er net zoveel mensen wakker. Het aantal initiatieven, organisaties en bedrijven dat zich als – en vanuit – transformatie in de samenleving laat horen, neemt met de dag toe. Mensen die zich verwant voelen aan elkaar weven en vlechten hun netwerken en samenwerkingsverbanden en de diversiteit van al die initiatieven is groot.

Systemische intelligentie voor systeemverandering

Tegelijkertijd weet iedereen dat samenwerken niet vanzelf gaat. Bij de zoektocht naar verbinding en gemeenschapsvorming kan er een hoop gedoe ontstaan. Leerprocessen die we innerlijk door te maken hebben, zijn soms erg lastig. Aandacht daarvoor is onmisbaar.
Om ieder’s inbreng te kunnen bekrachtigen en in eigenheid te kunnen honoreren, moet je voorbij kunnen komen aan onbewuste neigingen tot politieke macht, strategische belangenstrijd en onderlinge controle. Die neigingen zijn immers heel normaal in de wereld waar we allemaal in opgevoed zijn.

Van anker naar kompas

Wie een ankerpunt heeft, verblijft op een vaste plaats.
Wie een kompas gebruikt, kan in een gewenste richting bewegen.

Voorgaande generaties vertrouwden op ankerpunten: men zocht een gewenste werkelijkheid te organiseren in vaststaande structuren en als zodanig ook te handhaven met beproefde methoden, om zekerheid te hebben en te weten waar men stond. Men koerste op de berekenbaarheid van sociale structuren en probeerde de levende beweeglijkheid van de wereld onder controle te houden. Dat heeft ons geen windeieren gelegd.
Maar die grip hebben we niet meer. We hebben het op een andere manier te doen. Nu zoeken we balans in een onberekenbare werkelijkheid, terwijl we ondertussen ook de eigen balans nog zoeken. Het gaat om in de wereld te leren navigeren, vaak door moerassig terrein.

Van organiseren naar weven

Van je systeem van herkomst
Naar het systeem van de toekomst.

De nieuwe manier van doen – niet organiserend maar ‘ordening tot stand laten komend’ – stelt je in staat voortdurend een kloppende plek in te nemen. Niet vanuit een functieomschrijving maar vanuit een innerlijk ervaren plek-bewustzijn die overeenstemt met de uiterlijke plek in het geheel. Dat type bewustzijn is niet door de context voorgeschreven maar heeft juist een ordenende werking náár de omgeving. Dat noemen we ‘het weven’.

Mensen blijken daarbij behoefte te hebben aan veel ontmoetingen. De kernvraag in elke ontmoeting is steeds deze: “hoe staat mijn perspectief op onze gedeelde werkelijkheid in relatie tot het jouwe?” Zo weven schering en inslag zich naar iets wat een grote spanwijdte en draagkracht heeft.

Van onderhandeling naar samenspel

Van “wat heb ik aan jou?”
Naar “wat is onze gemeenschappelijke opgave?”

Dat voert ons op weg, van een praktijk van onderhandeling naar samenspel. Het besef van je eigen perspectief op een gedeelde opgave, geeft kracht en vertrouwen in je aandeel in een geheel, in plaats van macht en controle óver een geheel.

Een andere volgorde

Het is redelijk normaal dat ondernemerschap start vanuit de vraag hoe je aan het geld komt voor je initiatief. Om vervolgens met een heldere visie en een scherp gesteld doel je mensen erbij te zoeken. En als die mensen dan niet passen, neem je afscheid van hen, maar je laat niet zomaar je initiatief los.

Vertrek je vanuit deelname aan een samenspel dan gaat het éérst om de verbinding tussen de mensen, die aan elkaar verwante behoeften bij elkaar brengen. Van daaruit onderken je als groep de gedeelde oplossing die als opgave centraal komt te staan en ga je het op die manier aan om met elkaar in elkaars de behoeften te voorzien. Pas daarná gaat het over geld, ten behoeve van de realisatie van je oplossing.
Onderweg kan de gedeelde opgave van aard veranderen maar je laat niet zomaar de mensen los.

de Plek der Moeite – systemische begeleiding

Onze aanpak

Van professionele distantie
Naar deelnemerschap

Stel dat jullie kiezen voor onze begeleiding, dan trekken wij een tijdje bij je in als ‘artists in residence’. We worden – met behoud van eigen perspectief – deelnemer van de groep, de organisatie of het initiatief waar begeleiding bij gevraagd is.

We leggen verbinding met iedereen en met de opgave die centraal staat. Zodoende kunnen we de interne structuren die er zijn ontstaan, aan den lijve ervaren. We spelen vervolgens een systemisch spel met elkaar: wij worden een onderdeel van het probleem en werken van daaruit samen aan de vitale ordening die er tevoorschijn komt: een sociale sculptuur. En als het spel klaar is gaan wij weer ergens anders naartoe.

Meedoen is de kunst

Zie het als een vorm van kunst: ‘ontwikkelkunst’ voor een coherente samenwerking. Onderweg ervaren we de actuele issues en spaninningen die in het collectief voelbaar zijn, door tegenstrijdigheden in de interne structuur. Tegenstrijdigheden die mensen proberen op te vangen, bijvoorbeeld door iets in zichzelf te bedwingen of uit te vergroten.

De logica van het gedoe

Een kernachtig inzicht waar onze aanpak op berust, is het gegeven dat mensen altijd voelen wat er in een collectief niet werkt, en daarop hun persoonlijke aanpassingsstrategieën inzetten. Om te kunnen blijven functioneren in een disfunctionele omgeving, trekt men zich bijvoorbeeld terug, loopt men gaten dicht of maken mensen zich teveel verantwoordelijk voor allerlei zaken. Die strategieën zijn volstrekt logisch met elkaar verweven want mensen reageren op dezelfde spanningen. Maar het is gedoe en het levert, zonder bewuste correctie, nog meer gedoe op. Ze veroorzaken nieuwe spanningen en verergeren weeffouten en conflicten in het collectief.
Het gevolg is dat de kwaliteit van de samenwerking in een proces van erosie terechtkomt en de groep of organisatie uiteindelijk vast komt te zitten in een gedegenereerde vorm van zichzelf. Het gesprek kan alleen nog maar gaan over geld, of over rotte appels en zwarte schapen, of er is helemaal geen gesprek meer mogelijk.

Opstellingenwerk in slow motion

Wij vinden het belangrijk om te werken vanuit deelnemerschap. Als buitenstaander kun je alleen werken met de issues waar vragen over worden gesteld en begeleiding werkt dan ook maar al te vaak alleen ten behoeve van degene die deze vragen stelt. Terwijl het probleem juist zit in de aanpassingen aan disfictionaliteit van het geheel en degenen die in de aanpassingen daaraan zitten, stellen doorgaans geen vragen.
Alleen in deelname aan het geheel ga je daar niet aan voorbij en kun je het systemische spel spelen mét het geheel. Je vormt immers samen dat geheel dat in werking is: een zich voortdurend langzaam ontvouwende systeemopstelling.

Veroorspronkelijking van menszijn

Wij zetten ons in voor herstel van sociale samenhang en samenwerking door de potentie van het geheel open te leggen. We bevrijden en versterken de oorspronkelijke systemische rollen die mensen van nature in zich hebben. We zien in de praktijk dat dat diepgaand effect heeft op de persoonlijke groei van mensen en dat de effecten ook veel verder uitwaaieren dan alleen in hun directe omgeving. Het gaat uiteindelijk om het herstel van oorspronkelijke menselijke vermogens. Vermogens om een weefsel van sociale samenhang te laten ontstaan, simpelweg door te zijn wie ze zijn.Vermogens die ondergesneeuwd en vergeten zijn. Waardoor we allemaal gebukt gaan onder de vaak onbewuste collectieve organisatie-gewoontes uit een verhard en vervreemd systeem, dat met z’n rationaliteit van functies en taakverdelingen ver van onze oorspronkelijke natuur af staat. Een inmiddels verouderd systeem ook, dat we echter wel als culturele imprint in ons dragen. Het gaat over de omgang met geld, macht en identiteit. We neigen er – óók in maatschappijkritische contexten en óók als we aan vernieuwing werken – voortdurend toe om die in de vorm van spelregels in een politiek speelveld op elkaar uit te drukken, omdat ze normaal zijn en omdat ze compatibel zijn, cultureel passend met ervaring van mensen, kloppend met de ons omringende wereld, de economie en onze wetgeving.
Maar we doen dat zonder te beseffen dat we daarmee onze eigen oorspronkelijke kwaliteiten, gaven en gevoeligheden voor het weven van relationele inbedding en verbinding juist enorm hinderen.

Culturele detox

Het maatschappelijke engagement dat door de systemische blik wordt geopend, wakkert relatiekwaliteit aan in de praktijk van alledag. Mensen gaan onderling de dingen aan waar het écht over moet gaan. Namelijk alle manieren waarop mensen hun creativiteit in willen aanboren en pijn voelen wanneer dat niet lukt. Het gaat er om, om dat in openheid en gelijkwaardigheid tegemoet te treden en elkaar te bevrijden uit de na-ijlende werkelijkheid van een verouderd cultureel systeem.

Moeite doen en moeite toelaten

Deze aanpak is niet per se leuk of makkelijk. Er moet vaak wel iets doorbroken worden en daar heb je uithoudingsvermogen voor nodig want je weet even niet waar je heen gaat. Maar wanneer je kunt vertrouwen op de inzet, kun je onwelgevallige waarheden delen en ongemakkelijke illusies doorprikken, op zo’n manier dat er ook naar geluisterd kan worden.

“Toon je wond”

Dat zei de Duitse kunstenaar en actievoerder Joseph Beys. De term ‘sociale sculptuur’ is afkomstig van hem. Hij ontwikkelde het als concept in de jaren ’60 en ’70 om zijn idee uit te drukken dat kunst de samenleving kan transformeren. Een revolutionair en optimistisch perspectief op iets dat we pas blijken te kunnen verwerven met de nodige inspanning op systemisch vlak. Wij voegen daarom de systemische intelligentie toe aan zijn idee en noemen het ontwikkelkunst.

Voorbij de hindernissen leren komen

Wij willen op deze manier blijvend onderzoeken hoe we voorbij komen aan de spelregels van een verouderd maatschappelijk spel dat echter nog steeds onze wereld domineert. We willen kernen van coherentie scheppen waarbinnen mensen voorbij komen aan de hindernissen van machtsongelijkheid. We geloven in samenspel en evenwichtige uitwisseling tussen alles wat leeft in een balans van geven en nemen.

We maken er geen werk van

We zijn de wereld niet aan het verbeteren en ook niet hard aan het werk. We vertrouwen op het essentiële, het kleinschalige en op het kwalitatieve dat zich ontvouwt in gelijkwaardigheid. We stellen dat boven ambities van maatschappelijke impact. We vertrouwen op het leven. 

Wil je kennismaken?

Neem contact op als je je geraakt voelt door wat we hier schrijven.

We hopen je te mogen begroeten!

Inge Knoope
Maria Craenen